GIMNAZJUM - Gródek

Prof. Alfons Hoffmann

Urodził się 12 listopada 1885 r. w Grudziądzu, jako syn tłumacza sądowego Jana Hoffmanna i matki Anny z domu Kruza. W latach 1895 - 1905 uczęszczał do pruskiego gimnazjum humanistyczne w Grudziądzu.

W 1889 r. jego ojciec został karnie przeniesiony do Iławy za uczestnictwo w polskich stowarzyszeniach rodzinie wówczas z pomocą przyszło Chełmińskie Towarzystwo Pomocy Naukowej dla Młodzieży Prus Zachodnich, udzielając stypendium dzięki któremu młody Hoffmann mógł kontynuować naukę.

Odsłonięcie tablicy pamiątkowej w Grudziądzu na domu w którym urodził się Hoffmann. (ze zbiorów Publicznego Gimnazjum w Gródku)

Po zdaniu matury w 1905 roku rozpoczął studia na Wydziale Elektrotechnicznym Politechniki Gdańskiej. W 1907 r. został przewodniczącym kółka studenckiego i czynnym członkiem polskiego Towarzystwa Gimnastycznego Sokół. Dyplom inżyniera elektryka uzyskał w 1911. Jako zdolny i wyróżniający się student otrzymał stypendium cesarskie, które utracił w 1910 roku za działalność w polskim ruchu śpiewaczym. Ponownie przyszło mu z pomocą Chełmińskie Towarzystwo Pomocy Naukowej, któremu wysłał, zgodnie z wymogami statutu, zachowaną do dziś pracę w języku polskim na temat "Usunięcia szmerów urządzenia dostarczającego powietrze organom w kościele NN"

Jako student Politechniki Gdańskiej w latach 1906-11 był dyrygentem chóru "Lutnia". Dnia 30 listopada 1910 r. na zjeździe delegatów towarzystw śpiewaczych w Wejherowie powstał Związek Śpiewaczy Okręgu Kaszubskiego, a w 1912 r. "Pomorski Związek Kół Śpiewaczych" . Alfons Hoffmann został pierwszym przewodniczącym, wprowadzając ścisłą organizację i kształcąc dyrygentów w terenie, wyjeżdżając na Kaszuby, gdzie udzielał lekcji poglądowych, organizował nowe chóry oraz zachęcał do występów teatry ludowe. Stworzył "Polski Komitet Kostiumowy", który regularnie zaopatrywał przez wiele lat teatry ludowe w Gdańsku i na Kaszubach we wzorowe kostiumy polskie (siermięgi, kontusze i stroje góralskie).Za udział w tych polskich organizacjach stracił w 1910 r. stypendium cesarskie, które otrzymał za bardzo dobre wyniki w nauce. Po raz kolejny z pomocą przyszło mu TPN.

Towarzystwo śpiewacze "Cecylia" w Koronowie. (ze zbiorów PG w Gródku)

Po ukończeniu edukacji w latach 1911-1913 i 1918-1919 odbywał praktykę w niemieckich zakładach Garbe Lahmeyer w Akwizgranie (Nadrenia Płn. Westfalia), jako inżynier w laboratorium maszyn elektrycznych i biurze konstrukcyjnym. Jako projektant w Głównym Biurze Konstrukcyjnym firmy Siemens - Schuckert - Werke. W latach 1914-16 był kierownikiem Elektrowni w Koronowie. Tam opiekował się chórem kościelnym i urządzał koncerty dla flisaków nad Brdą.

Podczas praktyk w Berlinie w latach 1914, 1916 - 1917 wykładał w Polskim Towarzystwie Przemysłowym, w Sekcji Mechaników. Tematyka dotyczyła takich dziedzin jak matematyka, fizyka elektrotechnika oraz przez 3 miesiące 1917 r. organizacji pracy, metod samokształcenia oraz doskonalenia się w swoim zawodzie technicznym. Równocześnie w latach 1916 - 1917 był czynnym członkiem sztabu " Sokoła" Okręgu Berlińskiego (11 gniazd, ok. 3000 członków), gdzie wykładał teoretyczne podstawy wpływu ćwiczeń gimnastycznych na rozwój psychiki i rozwój mózgu (ćwiczenia lewo-ręczne).

W listopadzie 1918 r. z chwilą upadku Rzeszy, a tym samym zakończenia pierwszej wojny światowej i odrodzenia się niepodległego państwa polskiego, inż. Hoffmann wrócił na Pomorze do Gdańska, którego przyszłość uzależniona była od decyzji uczestników Konferencji Pokojowej w Wersalu. Hoffmann włączył się w działalność polityczną i społeczną w powstałym tutaj Podkomisariacie Naczelnej Rady Ludowej. W PNRL inż. Hoffmann pełnił funkcję łącznika z ośrodkami Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu, Warszawie i Berlinie po przeniesieniu Podkomisariatu do Poznania z lokalnymi, zwłaszcza powiatowymi Radami Ludowymi na Pomorzu. Hoffmann zaliczony został do grona najbardziej zasłużonych członków PNRL w Gdańsku, który przygotował już po pomyślnej decyzji w Wersalu m.in. polską administracje Pomorza. Uczestniczył w pracach Gdańskiej Komisji Granicznej, przyczyniając się do włączenia w granice RP wsi i domeny Łapino.

W drugiej połowie 1919r. zapadła decyzja o przeniesieniu województwa pomorskiego do Torunia. 17 października mianowano dr Stefana Łaszewskiego wojewodą pomorskim, co dało początek pracom organizacyjnym związanym z podjęciem działalności przez Urząd Wojewódzki Pomorski juz w styczniu 1920 r. W nowo powstałym 10 wydziałowym Urzędzie inż. Hoffmann przez kilka miesięcy pełnił funkcję specjalisty do spraw elektryfikacji Pomorza .

Na początku 1920 r. z polecenia Ministra Przemysłu w imieniu Starosty Krajowego Pomorskiego przejął rozpoczętą przez Niemców budowę elektrowni wodnej "Gródek" na Pomorzu, Pierwsze prace przy budowie podjęli Niemcy, wykorzystując głównie jeńców wojennych - Rosjan. Roboty ziemne wykonywane były powoli, a w chwili zakończenia pierwszej wojny światowej w 1918 r. ustały całkowicie. Wykonane były w tym czasie jedynie fundamenty budynku elektrowni oraz wykopy częściowe kanału. Dzięki dużej wiedzy technicznej, talentowi organizacyjnemu i ogromnemu zaangażowaniu, mimo trudności finansowych oraz ogromu zadań inwestycyjnych, doprowadził do uruchomienia elektrowni już na początku 1923 r.

Elektrownia Gródek. Widok z lotu ptaka. (ze zbiorów PG w Gródku)

Opiekę techniczną nad budową elektrowni sprawował światowej sławy inżynier hydroenergetyk, minister robót publicznych i pierwszy prezydent RP Gabriel Narutowicz. Uroczyste otwarcie elektrowni z dwoma turbozespołami o mocy 200kW każdy odbyło się 24 kwietnia 1923r. w obecności prezydenta RP prof. Stanisława Wojciechowskiego. Trzeci turbozespół o mocy 1500kW został uruchomiony 6 sierpnia 1927 r. w obecności kolejnego prezydenta RP Ignacego Mościckiego.

Inż. Alfons Hoffman był człowiekiem, który w dziedzinie energetyki zaplanował inwestycje wybiegające daleko w przyszłość.

W 1922 r. opracował pierwszy kompleksowy projekt elektryfikacji województwa pomorskiego, w którym przewidywał wykorzystanie dwudziestu trzech elektrowni (osiemnaście wodnych i pięć cieplnych) o łącznej mocy 60 MW oraz sieci przesyłowej (tzw. Krajowej) o napięciu 60 kV. Plan zakładał budowę 9 elektrowni wodnych w rejonie: Tlenia, Tczewa, Tucholi, Koronowa, Bydgoszczy i Lubawy.

W 1929 r. stworzył Wielki Program "Gródka". Był to plan przyszłościowy, sięgający roku 1970. Podstawą energetyki miały być tanie elektrownie parowe, natomiast wodne miały stanowić rezerwę. W programie tym "Grodek" zrealizować miał elektryfikację czterech województw : pomorskiego, poznańskiego, łódzkiego i warszawskiego. Ze względu na problemy finansowe plan zmodyfikowano i w latach trzydziestych wszelkie prace prowadzone były według programu "Mały Wielki Program". Twórca zakładał w nim elektryfikację tylko Pomorza przez SA "Gródek". Budowę linii napowietrznej 60kV z Torunia do Brodnicy i linii 15kV z Brodnicy do Lubawy oraz Gródka do Chojnic i Czerska.

Po zbudowaniu elektrowni w porcie gdyńskim zaplanował linię przesyłową o napięciu 60 kV oraz rozdzielczych o napięciu 15kV do ko ca 1940 r. Do roku 1928 inż. Hoffmann opracował jeszcze projekt nowej elektrowni wodnej, której lokalizację przewidziano w Żurze, oddalonym o 7 km od Gródka.

Z dniem 3 marca 1924 r. za radą Ministerstwa Skarbu, przy znacznym udziale inż. A. Hoffmanna powstało przedsiębiorstwo elektryfikacyjne pod nazwą Pomorska Elektrownia Krajowa "Gródek" Spółka Akcyjna z siedzibą w Toruniu. Udział w spółce akcji Krajowego Starostwa Pomorskiego wynosił na początku 51 procent zaś w późniejszym okresie 75 procent. Dyrektorem PEK "Gródek" został inż. A. Hoffmann natomiast prezesem jej Rady Nadzorczej każdorazowo był starosta krajowy.

Pod kierownictwem inż. Hoffmanna PEK "Grodek" w 1925 r. zbudował linię napowietrzną 15kV z Gródka do Grudziądza ze skrzyżowaniem Wisły, zawieszonym na bramkach stalowych wspartych na konstrukcji mostu grudziądzkiego. Linia ta pozwoliła na zasilanie miasta i powiatu, posłużyła do nawiązania pracy równoległej między elektrownią w Gródku i Grudziądzu.

W 1927r. spółka "Grodek" zbudowała pierwszą linię napowietrzną o napięciu 60 kV z elektrowni w Gródku do Torunia o długości 70 km krzyżując Wisłę w Fordonie wraz z wnętrzową stacją elektryczną w Toruniu. Wisłę przekraczano podobnie jak w Grudziądzu, wykorzystując most fordoński.

Zabiegi Hoffmann doprowadziły do uzyskania koncesji rządowej na zaopatrywanie w energię portu i miasta Gdyni, a to wymusiło budowę kolejnej elektrowni - w Żurze.

Uroczyste uruchomienie zakładu odbyło się 15 lutego 1930 r. w obecności prezydenta RP prof. Ignacego Mościckiego. Elektrownia w Żurze była w okresie międzywojennym najnowocześniejszą i największą elektrownią wodna w Polsce.

W 1930 r. Hoffmann wspólnie z prof. Karolem Pomianowskim opracował projekt elektrowni wodnej w Koronowie na rzece Brdzie, która według projektu opracowanego przez Energoprojekt Warszawa zbudowano dopiero w latach 1956-1961.

Kolejnym sukcesem zawodowym A. Hoffmanna była budowa elektrowni w Gdyni. Szybki wzrost zapotrzebowania na energię związany m.in. z rozwojem Gdyni i trudności w zapewnieniu stałych dostaw, wynikających z awarii jedynej linii Żur-Gródek -Gdynia, skłoniły Hoffmanna do zainicjowania budowy elektrowni parowej w tym portowym mieście. Zbudowano ją w rekordowo krótkim czasie od września 1935 r. do listopada 1936 r.

Elektrownie wodne Grodek , Żur i parowe w Toruniu i Grudziądzu wraz z liniami przesyłowymi stworzyły zalążek pierwszego w Polsce, planowanego systemu energetycznego.

Celem zwiększenia zbytu - w okresie załamania się życia gospodarczego w świecie i Polsce w latach 1930/32 - stworzył w Gródku fabrykę grzejników elektrycznych, której wyroby umożliwiły do r. 1938 przede wszystkim w Porcie Gdyńskim zwiększenie obrotów energii elektrycznej rocznie o przeszło 10 ml kilowatogodzin.

Podczas 19-letniej pracy w "Gródku" brał czynny udział w sześciu międzynarodowych kongresach jako członek Polskiego Komitetu Energetycznego i Związku Elektrowni. Począwszy od roku 1926, od zjazdu Związku Elektrowni w Rzymie uczestnictwo w kongresach dawało możliwość przedstawiania dorobku Polski na forum międzynarodowym.

Na zjeździe w Stockholmie w roku 1936 opisał praktykowany w "Gródku" sposób naprawy sieci elektrycznych pod bardzo wysokim napięciem do 110 000V bez wyłączania sieci. Sposób ten rozwinął naukowo (oraz przeprowadził praktycznie z swoim personelem sieciowym, ratując awarię na linii do Gdyni, 145 kilometrów oraz na linii do Torunia w Ostromecku. Zagranicą stosowano ten sposób tylko do niskich napięć tj. około 5000 V.

Na Kongresie Wiedeńskim w roku 1938 podał do wiadomości, że jedyny "metrodworzec" na świecie wyłącznie elektrycznie ogrzewany buduje się w Warszawie. Uruchomienie całkowitego ogrzewania elektrycznego wykonali Niemcy na początku okupacji.

Jak sam twierdził udział w kongresach międzynarodowych dał mu więcej wiedzy niż 2-letni pobyt w Politechnice. Po każdym powrocie do kraju wprowadzał nowe pomysły na terenie "Gródka" np. taryfa "blokowa" przywieziona ze Szwajcarii w 1930 roku. Zwiedzanie kilkunastu laboratoriów o światowej sławie dało impuls do stworzenia własnego w Gródku i Gdyni.

Hoffmann był wielkim propagatorem grzejnictwa elektrycznego i stosowania energii elektrycznej w gospodarstwach domowych. W 1933 roku uruchomił w Grodku fabrykę grzejników stosując patent Backera na elementy grzejne i własne pomysły konstrukcyjne i technologiczne. W Gródku produkowano: kuchenki elektryczne, warniki, bojlery, grzałki, a nawet kuchnie okrętowe (dla trawlerów, łodzi podwodnych, m/s Piłsudzki i m/s Batory) W celu propagowania tych wyrobów organizował liczne salony pokazów grzejnictwa elektrycznego z kursami przygotowywania potraw. Instruktorką na tych kursach była żona Maria. Dzięki kursom wykształcił 35 instruktorek elektrycznego gotowania.

Fabryka grzejników w Gródku. ( ze zbiorów PG w Gródku)

Rokrocznie urządzał w Gródku naukowe zjazdy dyrektorów i personelu obcych elektrowni z całej Polski - m.in. na tematy gospodarki energetycznej, taryf, zastosowania energii elektrycznej , konstrukcji i zastosowania kuchen i pieców elektrycznych.

Personel "Gródka" tj. siłowni i fabryki kształcił we własnej szkole stworzonej przy fabryce i działającej do roku1939. Dodatkowo kształcił personel wysyłając za granicę, tworząc przy elektrowni wzorowe, bogato wyposażone laboratorium od 1923r. Laboratorium wytrzymałości tworzyw , chemiczne, olejowe oaz wysokich napięć do 500 000V (wykonane we własnym warsztacie), które w roku 1950 przeniesiono do Politechniki Gdańskiej, do Zakładu Wysokich Napięć - umożliwiło - jako jedyne w Polsce laboratorium wysokich napięć - szkolenie studentów

Od 30 listopada 1938 roku inż. Alfons Hoffmann przeniósł się na Śląsk, gdzie objął funkcję naczelnego dyrektora Śląskich Zakładów Elektrycznych Ślązel. Podobnie jak na Pomorzu pracował nad spolszczeniem i uzależnieniem systemu energetycznego od energetyki niemieckiej. Przystąpił do rozbudowy największej w Polsce elektrowni parowej w Chorzowie. Na Śląsku powstał kolejny program elektryfikacyjny Hoffmanna "tezy elektryfikacji Pomorza". Działalność na Śląsku przerwał wybuch II wojny światowej.

W latach 1939-1941 pracował we Lwowie, w Spółdzielni Pracy Elektrogrzejnictwa . Po wybuchu wojny rosyjsko-niemieckiej został ściągnięty przez kolegów SEP-owców do Warszawy. Pod przybranym nazwiskiem Alfreda Hamerskiego, gdyż Niemcy rozesłali za nim listy gończe - znalazł zatrudnienie w Fabryce Aparatów Elektrycznych inż. K. Szpotańskiego w Międzylesiu k. Warszawy jako kierownik kuźni i blacharni. Poza pracą zawodową prowadził prace nad planami elektryfikacji Polski powojennej m. in. był współautorem planu elektryfikacji do roku1956, pod kryptonimem "Projekt Z i sprawy organizacyjne".

W 1921 r. inż. Hoffmann zawarł związek małżeński z poznanianką Marią Radecką, którą poznał w czasie praktyki zawodowej w Berlinie. Państwo Hoffmannowie posiadali dwójkę dzieci Mariana i Janinę. Pod koniec wojny z Krakowa do Warszawy przyjeżdża żona wraz z córką Janiną, która jako 19-letnia sanitariuszka z Powstania zginęła śmiercią męczeńską w szpitalu przy ulicy Długiej, spalonym przez hitlerowców. Niedługo po tym wydarzeniu A. Hoffmann został wywieziony na roboty przymusowe do fabryki w Szczytnej k. Kłodzka na Dolnym Śląsku.

Po wyzwoleniu wraca na Pomorze i zgłasza się do nowych władz aby kontynuować swoją działalność zawodową.

W 1945 r. kieruje odbudową i przyczynia się do uruchomienia elektrowni wodnych na Raduni, opracowuje ekspertyzy dotyczące elektrowni wodnych na Pomorzu.

W latach 1949-1955 podjął pracę dydaktyczną na Politechnice Gdańskiej w Katedrze Elektroenergetyki. Prowadził wykłady i projektowanie z sieci elektrycznych, grzejnictwa i z elektrowni wodnych.

Mając siedemdziesiąt lat prof. A. Hoffmann podjął prace w Instytucie Budownictwa Wodnego Polskiej Akademii Nauk w Gdańsku najpierw jako generalny projektant w Biurze Studiów Śródlądowego. W tym czasie został również członkiem Komitetu Gospodarki Wodnej PAN oraz członkiem Komitetu Elektryfikacji Polski. W 1957 roku inż. Hoffmann został uhonorowany tytułem profesora nadzwyczajnego i odznaczony Krzyżem Oficerskim Odrodzenia Polski.

Po ciężkiej chorobie , w wieku 75 lat przeszedł na emeryturę ale nadal patronował ruchowi śpiewaczemu. Zmarł 30 grudnia 1963 roku ,pochowany na Cmentarzu Srebrzysto w Gdańsku Wrzeszczu